Robotyczni urzędnicy a wolność jako nie-dominacja.
Republikańska diagnoza zautomatyzowanego
podejmowania decyzji w administracji publicznej
1
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego
Data publikacji: 21-07-2026
Studia Politologiczne 2026;81
SŁOWA KLUCZOWE
zautomatyzowane podejmowanie decyzjiwolność jako nie-dominacjaadministracja publicznadominacja algorytmicznarepublikanizm
STRESZCZENIE
Artykuł analizuje zautomatyzowane podejmowanie decyzji (ADM) w administracji
publicznej z perspektywy republikańskiej koncepcji wolności jako nie-dominacji. Autor
bada, w jaki sposób wykorzystanie algorytmów i systemów sztucznej inteligencji wpływa
na relacje władztwa pomiędzy obywatelem a urzędnikiem. Wprowadzając pojęcie
dominacji algorytmicznej, wskazuje na ryzyko powstania nowych, strukturalnych form
zależności, wynikających z nieprzejrzystości, asymetrii władzy oraz ograniczenia możliwości
kontestacji systemów podejmowania decyzji administracyjnych.
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym
REFERENCJE (40)
1.
Banach T., Res publica est res populi. Myśl polityczno-prawna Marka Tulliusza Cycerona, Łódź 2023.
2.
Boos A.K., Conceptualizing Automated Decision-Making in Organizational Contexts, «Philosophy & Technology» 2024, vol. 37, nr 3.
3.
Brennan-Marquez K., Henderson S., Artificial Intelligence and Role-Reversible Judgment, «Journal of Criminal Law & Criminology» 2019, vol. 109, nr 2.
4.
Cern K.M., Janusz-Pohl B., „Tam i z powrotem” – the Rule of Law ujęte od źródeł aż po zastosowanie w orzecznictwie TSUE, «Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej» 2024, vol. 41, nr 4.
5.
Chiusi F., Fischer S., Kayser-Bril N., Spielkamp M. (red.), Automating Society Report 2020, Berlin 2020, https://automatingsociety.algo... (2.06.2026).
9.
Franke U., First- and Second-Level Bias in Automated Decision-making, «Philosophy & Technology» 2022, vol. 35.
10.
Frost N., The Impoverished Publicness of Algorithmic Decision Making, «Oxford Journal of Legal Studies» 2024, vol. 44, nr 4.
11.
Geburczyk F., Kryteria dopuszczalności decyzji zautomatyzowanych w świetle brzmienia art. 22 ust. 1 RODO, «Business Law Journal» 2022, vol. 75.
12.
Hamilton M.D., Digital Domination: A Case for Republican Liberty in Artificial Intelligence, online https://academic.oup.com/edite... (bez daty).
13.
Heikkinen A., van Gerven M., Koulu R., From Discretion to Calculation: How Analog Automation Shaped Digitalization of Finnish Social Assistance, «Public Administration» 2026, early view, https://onlinelibrary.wiley.co....
14.
Hoeksema B.L., A Republican Perspective on Digital Domination [praca doktorska], Nijmegen 2025.
16.
Księżak P., My, Naród? Konstytucjonalizacja sztucznej inteligencji, czyli o potrzebie przemodelowania założeń ustrojowych, «Przegląd Sejmowy» 2021, vol. 165, nr 4.
17.
Kulawiak-Cyrankowska J., Utilitas in Roman Jurists’ Legal Interpretation, Stuttgart 2025.
18.
Larus J. i in., When Computers Decide: European Recommendations on Machine-Learned Automated Decision Making, Informatics Europe & EUACM 2018.
19.
Maas J., A Neo-Republican Critique of AI Ethics, «Journal of Responsible Technology» 2022, vol. 9.
20.
Maas J., Freedom in the Digital Age: Designing for Non-Domination [praca doktorska, Delft University of Technology] 2025.
21.
Pałka P., Sztuczna inteligencja, [w:] B. Szlachta, W. Pasierbek (red.), Słowniki Społeczne, vol. 18, Kraków 2025.
23.
Pettit P., On The People’s Terms: A Republican Theory and Model of Democracy, Cambridge 2012.
25.
Pettit P., The general Will, the Common Good, and a Democracy of Standards, [w:] Y. Elazar, G. Rousseliére (red.), Republicanism and the Future of Democracy, Cambridge 2019.
26.
Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament porządku konstytucyjnego, Warszawa 2012.
27.
Piekarski R., Mówca-myśliciel-pisarz humanista, czyli Cyceron o wolności, [w:] O. Górecki (red.), Wolność człowieka i jej granice, Łódź 2019.
28.
Pietrzyk-Reeves D., Neorepublikańska filozofia publiczna i model demokracji, «Etyka» 2014, vol. 48.
29.
Pilving I., Guidance-based Algorithms for Automated Decision-Making in Public Administration: the Estonian Perspective, «Rivista Interdisciplinare Sul Diritto Delle Amministrazioni Publiche» 2023, vol. 1.
31.
Sadowski M., Godność człowieka i dobro wspólne w nauczaniu papieskim nauczaniu społecznym (1878–2005), Wrocław 2010.
32.
Sarra C., Artificial Intelligence in Decision-making: A Test of Consistency between the “EU AI Act” and the “General Data Protection Regulation”, «Athens Journal of Law» 2024, vol. 11, nr 1.
33.
Sartor G., Cognitive Automata and the Law: Electronic Contracting and the Intentionality of Software Agents, «Artificial Intelligence and Law» 2009, vol. 17.
34.
Sparks J., Jayaram A., Rule by Automation: How Automated Decision Systems Promote Freedom and Equality, «Moral Philosophy and Politics» 2022, vol. 9, nr 2.
35.
Susskind J., The Digital Republic: On Freedom and Democracy in the 21st Century, Londyn 2022.
36.
Szewczyk E., Algorytmizacja jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego i jej skutki społeczne, Warszawa 2025.
37.
Sztandar-Sztanderska K., Kotnarowski M., Zielińska M., Czy algorytmy wprowadzają w błąd? Metaanaliza algorytmu profilowania bezrobotnych stosowanego w Polsce, «Studia Socjologiczne» 2021, vol. 250, nr 1.
39.
Wei T. i in., Agentic Reasoning for Large Language Models, 2026, https://arxiv.org/pdf/2601.125... (2.06.2026).
40.
Wierzchosławski R., Ontologia społeczeństwa, dobro wspólne i kontestacja. Wokół pewnych kategorii państwa republikańskiego w ujęciu Philipa Pettita, «Roczniki Filozoficzne» 2023, vol. 71, nr 1.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
