Globalization as a Theoretical and Interpretative Framework
for Explaining the Polish Change of Social Order, after 1989
1
Instytut
Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego
w Krakowie
Publication date: 2026-05-18
Studia Politologiczne 2026;80
KEYWORDS
ABSTRACT
This article reviews research by Polish scholars on the changing social order, in
which they draw on globalization as a theoretical and interpretive framework. The text
therefore provides a synthetic look at some of the existing explanations for the Polish
order after 1989. It focuses on the course and consequences of these changes. It seeks to
demonstrate the mechanisms and symptoms of change, emphasizing the role of exogenous factors. It explores explanations in which globalization led to the Polish order becoming
more similar to Western countries. The text also discusses Jadwiga Staniszkis’s concept
of globalization power. The text concludes with an assessment of existing explanations,
showing their significance and impact on the change in the Polish order.
PEER REVIEW INFORMATION
Article has been screened for originality
REFERENCES (59)
1.
Blok Z., Transformacja jako konwersja funkcji wewnątrzsystemowych na przykładzie Polski, Poznań 2006.
2.
Blok Z., Transformacja systemowa. Uniwersalny czy unikalny charakter doświadczeń?, [w:] M. Barański (red.), Modernizacja polityczna w teorii i praktyce. Filozoficzne aspekty i dziedziny modernizacji, Katowice 2008.
3.
Błahut-Prusik J., Pomiędzy kolonializmem, imperializmem a globalizacją, «Politeja» 2019, nr 4(61).
4.
Borowiec P., Explaining the Change of the Social Order after 1989. Inspirations, Theories, Models and Diagnoses. A Review of Polish Concepts, «Teoria Polityki» 2025, nr 12.
5.
Borowiec P., Wymuszona dekonstrukcja – Lewiatan w uścisku procesu globalizacji, [w:] P. Borowiec, B. Krauz-Mozer (red.), Globalizacja – nieznośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
6.
Chodubski A.J., Główne zjawiska polityczne ujawniające się w procesie globalizacji świata, [w:] R. Bäcker, J. Marszłek-Kawa, J. Modrzyńska (red.), Globalizacja – integracja – transformacja. Główne problemy globalizacji, integracji europejskiej oraz transformacji politycznej Europy Środkowej i Wschodniej, Toruń 2004.
7.
Cieśla S., Globalizacja i metropolizacja. Niektóre aspekty badań polskiej przestrzeni, «Studia Regionalne i Lokalne» 2000, nr 4(4).
10.
Janowski K.B., Przeobrażenia polityczne w Polsce w latach 1988–1992. Próba analizy teoriopolitycznej, Kielce 1992.
11.
Jasiecki K., Elita biznesu w Polsce. Drugie narodziny kapitalizmu, Warszawa 2002.
12.
Jasińska-Kania A., Europejskie systemy wartości a tożsamość narodowa Polaków, [w:] A. Kojder, K.Z. Sowa (red.), Los i wybór. Dziedzictwo i perspektywy społeczeństwa polskiego. Pamiętnik XI Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego Rzeszów–Tyczyn, 20–23 września 2000 r., Rzeszów 2003.
13.
Kempny M., Czy globalizacja kulturowa współdecyduje o dynamice społeczeństw postkomunistycznych?, «Kultura i Społeczeństwo» 2000, nr 1.
14.
Kempny M., Tradycje lokalne jako podstawa kapitału społecznego. Co tradycja może znaczy dla społeczności lokalnej w dobie globalizacji?, [w:] J. Kurczewska (red.), Oblicza lokalności. Tradycja i współczesność, Warszawa 2004.
15.
Kolasa-Nowak A., Polskie studia nad transformacją: kierunki konceptualizacji, «Nauka» 2005, nr 4.
16.
Kolasa-Nowak A., Socjologie o transformacji. Zmieniające się interpretacje w perspektywie trzydziestolecia, [w:] M. Przeperski, D. Wincenty (red.), Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy, Gdańsk–Warszawa 2022.
17.
Kolasa-Nowak A., Zmiana systemowa w Polsce w interpretacjach socjologicznych, Lublin 2010.
19.
Krauz-Mozer B., Borowiec P., Globalizacja, globalizm, globalność – wprowadzenie, [w:] B. Krauz-Mozer, P. Borowiec (red.), Globalizacja – nieznośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
20.
Krauz-Mozer B., Borowiec P., Teorie globalizacji – jako przykład braku jednoznaczności współczesnych procesów zmiany, [w:] B. Krauz-Mozer, P. Borowiec (red.), Globalizacja – nie znośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
22.
Lompart A., Globalizacja gospodarki i procesów społecznych a sytuacja Polski. Wyzwania rozwojowe: szanse i zagrożenia, [w:] W. Kozek, A. Lompart (red.), Społeczeństwo polskie w perspektywie globalizacji i integracji europejskiej, Warszawa 1997.
23.
Mach B.W., Transformacja ustrojowa a mentalne dziedzictwo socjalizmu, Warszawa 1998.
24.
Markowska E., Müller A., Uwarunkowania i ograniczenia procesu globalizacji, [w:] Z. Sirojć, K. Plotzke (red.), Globalizacja. Szansa czy iluzja?, Warszawa 2006.
25.
Markowski T., Procesy uczestnictwa łódzkiej metropolii w gospodarce globalnej – synteza wyników badań, [w:] A. Kukliński, J. Kołodziejski, T. Markowski, W. Dziemianowicz (red.), Globalizacja polskich metropolii, Warszawa 2000.
26.
Maśloch P., Globalizacja i jej wpływ na rozwój współczesnej cywilizacji, «Przedsiębiorczość – Edukacja» 2005, nr 1.
27.
Micał M., Proces globalizacji we współczesnym świecie, «Zeszyty Naukowe Zakładu Europeistyki WSIiZ w Rzeszowie» 2008, nr 3(8).
28.
Morawski W., Modernizacyjne konfiguracje: perspektywa polska, [w:] J. Szomburg (red.), Modernizacja Polski. Kody kulturowe i mity, Gdańsk 2008.
29.
Morawski W., Wprowadzenie: o pojęciu i teorii modernizacji, a także o zawartości książki, [w:] W. Morawski (red.), Modernizacja Polski. Struktury. Agencje. Instytucje, Warszawa 2010.
31.
Nobis A., Globalizacja, kreolizacja, hybrydyzacja, zderzenie cywilizcji, systemy-światy. Spory o słowa i nie tylko, [w:] B. Płonka-Syroka, A. Szlagowska (red.), Globalizacja i transformacje ustrojowe w świecie nowoczesnym i ponowoczesnym. Wybrane problemy, Wrocław 2010.
32.
Płonka-Syroka B., Wstęp, [w:] B. Płonka-Syroka, A. Szlagowska (red.), Globalizacja i transformacje ustrojowe w świecie nowoczesnym i ponowoczesnym. Wybrane problemy, Wrocław 2010.
33.
Rozmiarek M., Transformacja systemowa a zjawisko globalizacji na przykładzie Polski, «Refleksje» 2025, nr 12, jesień–zima.
34.
Rychard A., Czy transformacja się skończyła? Powstawanie nowego ładu w perspektywie socjologii zmiany instytucjonalnej, Warszawa 1996.
35.
Rykiel Z., Globalizacja a kodeks geopolityczny, [w:] A. Nobis, P. Badyna, P.J. Fereński, A. Janus (red.), Historia – Kultura – Globalizacja, Wrocław 2013, vol. III.
36.
Rykiel Z., Globalizacja, uniformizacja i regionalizacja polskiej przestrzeni, «Studia Regionalne i Lokalne» 2000, nr 1(1).
39.
Sosnowska A., Teorie zmiany i rozwoju społecznego a zmiany w Europie Wschodniej. O potrzebie perspektywy globalnej, «Kultura i Społeczeństwo» 1998, nr 1.
41.
Staniszkis J., Political Capitalism in Poland, «East European Politic and Society» 1991, nr 5.
44.
Szacki J., Nauki społeczne wobec wielkiej zmiany, [w:] J. Kurczewska (red.), Zmiana społeczna. Teorie i doświadczenia polskie, Warszawa 1999.
45.
Szafran G., Międzynarodowe instytucje finansowe – szansa na ekonomiczny wzrost czy globalny dyktat?, [w:] S. Miklaszewski (oprac.), Transformacja – Integracja – Globalizacja, Kraków 2003.
46.
Sztompka P., Dylematy niedokończonej transformacji. Kilka pytań do Marka Ziółkowskiego, [w:] P. Sztompka (red.), Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasów transformacji, Warszawa–Kraków 1999.
47.
Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Warszawa 2000.
48.
Tyszkiewicz A., Borowiec P., The Modernisation Paradigm – a Basic Theoretical Path for Explaining the Change of Poland’s Social Order After 1989, «Teoria Polityki» 2025, nr 12.
49.
Wnuk-Lipiński E., Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radyklanej zmiany społecznej, Warszawa 1996.
51.
Wnuk-Lipiński E., Ziółkowski M., Założenia teoretyczne, [w:] E. Wnuk-Lipiński, M. Ziółkowski (red.), Pierwsza dekada niepodległości. Próba socjologicznej syntezy, Warszawa 2001.
52.
Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki. Globalizacja, demokracja, państwo narodowe, Kraków 2004.
53.
Ziółkowski M., Globalizacja a przemiany struktury społecznej we współczesnej Polsce, [w:] Z. Blok (red.), Społeczne problemy globalizacji, Poznań 2001.
54.
Ziółkowski M., Miejsce społeczeństwa polskiego w światowym systemie kapitalistycznym. Dylematy teoretyczne i praktyczne, «Kultura i Społeczeństwo» 1998, nr 4.
55.
Ziółkowski M., O imitacyjnej modernizacji społeczeństwa polskiego, [w:] P. Sztompka (red.), Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasów transformacji, Warszawa–Kraków 1999.
56.
Ziółkowski M., O różnorodności teraźniejszości. Pomiędzy tradycją, spuścizną socjalizmu, nowoczesnością i ponowoczesnością, [w:] Śląsk – Polska – Europa. Zmieniające się społeczeństwo w perspektywie lokalnej i globalnej. Księga X Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego, Katowice 1997.
58.
Żukrowska K. (oprac.), Harnessing globalization czyli ujarzmianie globalizacji. Globalizacja jako motor na rzecz rozwoju, Warszawa 2012.
59.
Żukrowska K., Rola organizacji międzynarodowych w transformacji krajów postkomunistycznych, [w:] S. Miklaszewski (oprac.), Transformacja – Integracja – Globalizacja, Kraków 2003.
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
We process personal data collected when visiting the website. The function of obtaining information about users and their behavior is carried out by voluntarily entered information in forms and saving cookies in end devices. Data, including cookies, are used to provide services, improve the user experience and to analyze the traffic in accordance with the Privacy policy. Data are also collected and processed by Google Analytics tool (more).
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
