Globalizacja jako rama teoretyczno-interpretacyjna
dla wyjaśniania polskiej zmiany systemowej,
po 1989 roku
1
Instytut
Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego
w Krakowie
Data publikacji: 18-05-2026
Studia Politologiczne 2026;80
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Artykuł jest przeglądem badań polskich naukowców nad zmianą systemową,
w których odwoływali się do globalizacji, czyniąc z niej ramę teoretyczno-interpretacyjną.
Tekst stanowi zatem syntetyczne spojrzenie na część istniejących wyjaśnień dotyczących
polskiego porządku, po 1989 roku. Koncentruje się na przebiegu i skutkach dokonujących się
zmian. Dąży do ukazania mechanizmów i symptomów zmian, uwydatnia rolę czynników
egzogenicznych. Przybliża wyjaśnienia, w których globalizacja prowadziła do upodabniania
się polskiego porządku do rozwiązań zachodnich. Tekst omawia również koncepcję władzy
globalizacji Jadwigi Staniszkis. Podsumowaniem tekstu jest ocena istniejących wyjaśnień,
ukazania ich znaczenia i oddziaływania na zmianę polskiego porządku.
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym
REFERENCJE (59)
1.
Blok Z., Transformacja jako konwersja funkcji wewnątrzsystemowych na przykładzie Polski, Poznań 2006.
2.
Blok Z., Transformacja systemowa. Uniwersalny czy unikalny charakter doświadczeń?, [w:] M. Barański (red.), Modernizacja polityczna w teorii i praktyce. Filozoficzne aspekty i dziedziny modernizacji, Katowice 2008.
3.
Błahut-Prusik J., Pomiędzy kolonializmem, imperializmem a globalizacją, «Politeja» 2019, nr 4(61).
4.
Borowiec P., Explaining the Change of the Social Order after 1989. Inspirations, Theories, Models and Diagnoses. A Review of Polish Concepts, «Teoria Polityki» 2025, nr 12.
5.
Borowiec P., Wymuszona dekonstrukcja – Lewiatan w uścisku procesu globalizacji, [w:] P. Borowiec, B. Krauz-Mozer (red.), Globalizacja – nieznośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
6.
Chodubski A.J., Główne zjawiska polityczne ujawniające się w procesie globalizacji świata, [w:] R. Bäcker, J. Marszłek-Kawa, J. Modrzyńska (red.), Globalizacja – integracja – transformacja. Główne problemy globalizacji, integracji europejskiej oraz transformacji politycznej Europy Środkowej i Wschodniej, Toruń 2004.
7.
Cieśla S., Globalizacja i metropolizacja. Niektóre aspekty badań polskiej przestrzeni, «Studia Regionalne i Lokalne» 2000, nr 4(4).
10.
Janowski K.B., Przeobrażenia polityczne w Polsce w latach 1988–1992. Próba analizy teoriopolitycznej, Kielce 1992.
11.
Jasiecki K., Elita biznesu w Polsce. Drugie narodziny kapitalizmu, Warszawa 2002.
12.
Jasińska-Kania A., Europejskie systemy wartości a tożsamość narodowa Polaków, [w:] A. Kojder, K.Z. Sowa (red.), Los i wybór. Dziedzictwo i perspektywy społeczeństwa polskiego. Pamiętnik XI Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego Rzeszów–Tyczyn, 20–23 września 2000 r., Rzeszów 2003.
13.
Kempny M., Czy globalizacja kulturowa współdecyduje o dynamice społeczeństw postkomunistycznych?, «Kultura i Społeczeństwo» 2000, nr 1.
14.
Kempny M., Tradycje lokalne jako podstawa kapitału społecznego. Co tradycja może znaczy dla społeczności lokalnej w dobie globalizacji?, [w:] J. Kurczewska (red.), Oblicza lokalności. Tradycja i współczesność, Warszawa 2004.
15.
Kolasa-Nowak A., Polskie studia nad transformacją: kierunki konceptualizacji, «Nauka» 2005, nr 4.
16.
Kolasa-Nowak A., Socjologie o transformacji. Zmieniające się interpretacje w perspektywie trzydziestolecia, [w:] M. Przeperski, D. Wincenty (red.), Transformacja ustrojowa w Polsce. Nowe perspektywy, Gdańsk–Warszawa 2022.
17.
Kolasa-Nowak A., Zmiana systemowa w Polsce w interpretacjach socjologicznych, Lublin 2010.
19.
Krauz-Mozer B., Borowiec P., Globalizacja, globalizm, globalność – wprowadzenie, [w:] B. Krauz-Mozer, P. Borowiec (red.), Globalizacja – nieznośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
20.
Krauz-Mozer B., Borowiec P., Teorie globalizacji – jako przykład braku jednoznaczności współczesnych procesów zmiany, [w:] B. Krauz-Mozer, P. Borowiec (red.), Globalizacja – nie znośne podobieństwo. Świat i jego instytucje w procesie uniformizacji, Kraków 2008.
22.
Lompart A., Globalizacja gospodarki i procesów społecznych a sytuacja Polski. Wyzwania rozwojowe: szanse i zagrożenia, [w:] W. Kozek, A. Lompart (red.), Społeczeństwo polskie w perspektywie globalizacji i integracji europejskiej, Warszawa 1997.
23.
Mach B.W., Transformacja ustrojowa a mentalne dziedzictwo socjalizmu, Warszawa 1998.
24.
Markowska E., Müller A., Uwarunkowania i ograniczenia procesu globalizacji, [w:] Z. Sirojć, K. Plotzke (red.), Globalizacja. Szansa czy iluzja?, Warszawa 2006.
25.
Markowski T., Procesy uczestnictwa łódzkiej metropolii w gospodarce globalnej – synteza wyników badań, [w:] A. Kukliński, J. Kołodziejski, T. Markowski, W. Dziemianowicz (red.), Globalizacja polskich metropolii, Warszawa 2000.
26.
Maśloch P., Globalizacja i jej wpływ na rozwój współczesnej cywilizacji, «Przedsiębiorczość – Edukacja» 2005, nr 1.
27.
Micał M., Proces globalizacji we współczesnym świecie, «Zeszyty Naukowe Zakładu Europeistyki WSIiZ w Rzeszowie» 2008, nr 3(8).
28.
Morawski W., Modernizacyjne konfiguracje: perspektywa polska, [w:] J. Szomburg (red.), Modernizacja Polski. Kody kulturowe i mity, Gdańsk 2008.
29.
Morawski W., Wprowadzenie: o pojęciu i teorii modernizacji, a także o zawartości książki, [w:] W. Morawski (red.), Modernizacja Polski. Struktury. Agencje. Instytucje, Warszawa 2010.
31.
Nobis A., Globalizacja, kreolizacja, hybrydyzacja, zderzenie cywilizcji, systemy-światy. Spory o słowa i nie tylko, [w:] B. Płonka-Syroka, A. Szlagowska (red.), Globalizacja i transformacje ustrojowe w świecie nowoczesnym i ponowoczesnym. Wybrane problemy, Wrocław 2010.
32.
Płonka-Syroka B., Wstęp, [w:] B. Płonka-Syroka, A. Szlagowska (red.), Globalizacja i transformacje ustrojowe w świecie nowoczesnym i ponowoczesnym. Wybrane problemy, Wrocław 2010.
33.
Rozmiarek M., Transformacja systemowa a zjawisko globalizacji na przykładzie Polski, «Refleksje» 2025, nr 12, jesień–zima.
34.
Rychard A., Czy transformacja się skończyła? Powstawanie nowego ładu w perspektywie socjologii zmiany instytucjonalnej, Warszawa 1996.
35.
Rykiel Z., Globalizacja a kodeks geopolityczny, [w:] A. Nobis, P. Badyna, P.J. Fereński, A. Janus (red.), Historia – Kultura – Globalizacja, Wrocław 2013, vol. III.
36.
Rykiel Z., Globalizacja, uniformizacja i regionalizacja polskiej przestrzeni, «Studia Regionalne i Lokalne» 2000, nr 1(1).
39.
Sosnowska A., Teorie zmiany i rozwoju społecznego a zmiany w Europie Wschodniej. O potrzebie perspektywy globalnej, «Kultura i Społeczeństwo» 1998, nr 1.
41.
Staniszkis J., Political Capitalism in Poland, «East European Politic and Society» 1991, nr 5.
44.
Szacki J., Nauki społeczne wobec wielkiej zmiany, [w:] J. Kurczewska (red.), Zmiana społeczna. Teorie i doświadczenia polskie, Warszawa 1999.
45.
Szafran G., Międzynarodowe instytucje finansowe – szansa na ekonomiczny wzrost czy globalny dyktat?, [w:] S. Miklaszewski (oprac.), Transformacja – Integracja – Globalizacja, Kraków 2003.
46.
Sztompka P., Dylematy niedokończonej transformacji. Kilka pytań do Marka Ziółkowskiego, [w:] P. Sztompka (red.), Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasów transformacji, Warszawa–Kraków 1999.
47.
Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Warszawa 2000.
48.
Tyszkiewicz A., Borowiec P., The Modernisation Paradigm – a Basic Theoretical Path for Explaining the Change of Poland’s Social Order After 1989, «Teoria Polityki» 2025, nr 12.
49.
Wnuk-Lipiński E., Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radyklanej zmiany społecznej, Warszawa 1996.
51.
Wnuk-Lipiński E., Ziółkowski M., Założenia teoretyczne, [w:] E. Wnuk-Lipiński, M. Ziółkowski (red.), Pierwsza dekada niepodległości. Próba socjologicznej syntezy, Warszawa 2001.
52.
Wnuk-Lipiński E., Świat międzyepoki. Globalizacja, demokracja, państwo narodowe, Kraków 2004.
53.
Ziółkowski M., Globalizacja a przemiany struktury społecznej we współczesnej Polsce, [w:] Z. Blok (red.), Społeczne problemy globalizacji, Poznań 2001.
54.
Ziółkowski M., Miejsce społeczeństwa polskiego w światowym systemie kapitalistycznym. Dylematy teoretyczne i praktyczne, «Kultura i Społeczeństwo» 1998, nr 4.
55.
Ziółkowski M., O imitacyjnej modernizacji społeczeństwa polskiego, [w:] P. Sztompka (red.), Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasów transformacji, Warszawa–Kraków 1999.
56.
Ziółkowski M., O różnorodności teraźniejszości. Pomiędzy tradycją, spuścizną socjalizmu, nowoczesnością i ponowoczesnością, [w:] Śląsk – Polska – Europa. Zmieniające się społeczeństwo w perspektywie lokalnej i globalnej. Księga X Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego, Katowice 1997.
58.
Żukrowska K. (oprac.), Harnessing globalization czyli ujarzmianie globalizacji. Globalizacja jako motor na rzecz rozwoju, Warszawa 2012.
59.
Żukrowska K., Rola organizacji międzynarodowych w transformacji krajów postkomunistycznych, [w:] S. Miklaszewski (oprac.), Transformacja – Integracja – Globalizacja, Kraków 2003.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
