Deliberacyjny żółw czy plebiscytowy zając?
Ewolucja budżetowania partycypacyjnego w Polsce
i jej widoki na przyszłość
Więcej
Ukryj
1
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej
w Krakowie
Data publikacji: 18-05-2026
Studia Politologiczne 2026;80
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Treść artykułu jest zogniskowana wokół analizy deliberacyjnej partycypacji
mieszkańców na poziomie lokalnym w Polsce, a case study stanowi polski budżet
obywatelski, którego ogólnokrajowe badania przeprowadzono w latach 2019–2025 na
Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, w związku z realizacją grantu
badawczego NCN OPUS 17. W analizie nie wychodzi się od bazowych koncepcji i pojęć
podstawowych odnoszących się do partycypacji i deliberacji, ponieważ ustalenia z nimi
związane były na przestrzeni ostatnich ponad trzydziestu lat wielokrotnie publikowane
(także przez autora). W związku z tym, podobnego résumé nie sposób byłoby pomieścić
w formacie jednego artykułu. W treści skupiono się na charakterystyce badań i ich
rezultatów, weryfikacji głównego pytania badawczego oraz wnioskach odnoszących
się do tytułowej kwestii, które sformułowano w efekcie realizacji projektu badawczego
wyszczególnionego w przypisie dolnym.
FINANSOWANIE
Artykuł opracowano na podstawie wniosków z badań wywiedzionych dzięki realizacji
projektu NCN OPUS 17: Ewolucja budżetu obywatelskiego w Polsce – w kierunku deliberacji
czy plebiscytu? (2019/33/B/HS5/00353, NCN OPUS 17).
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym
REFERENCJE (50)
1.
Abramczuk K., Dobre powody, by pomóc nieznajomemu. Relewantna informacja w sytuacjach wzajemności pośredniej, «Decyzje» 2008, nr 10.
3.
Baiocchi G., Participation, activism, and politics. The Porto Alegre experiment and deliberative democratic theory, «Politics & Society» 2001, vol. 29, nr 1.
4.
Bajki Ezopa, tłum. D. Hartwich, Wyd. Format, Warszawa 2011.
5.
Beyer J., On a branching route: The spectrum of path dependence in policy research, «Review of Policy Research» 2025, vol. 43, nr 1,
https://doi.org/10.1111/ropr.7... (18.03.2026).
6.
Brol M., Derlukiewicz N., Budżet obywatelski w największych polskich miastach – perspektywa urzędników i aktywistów, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2023.
7.
Buis S., Participatory Budgeting at EU Level – Promises and Pitfalls, «Democracy & Technologies» 2023, April 27, Innovation in Politics Institute, Vienna,
https://democracy-technologies... (18.03.2026).
8.
Calisto Friant M., Deliberating for sustainability. Lessons from the Porto Alegre experiment with participatory budgeting, «International Journal of Urban Sustainable Development» 2019, vol. 11, nr 1.
9.
Coleman J.S., Social Capital in the Creation of Human Capital, «The American Journal of Sociology» 1988, vol. 94.
10.
Fortes A., Participatory Budgeting in Porto Alegre: An Experience in Democratic Innovation and its Historical Background, «Moving the Social: Journal of Social History and the History of Social Movements» 2013, vol. 49.
11.
Fukuyama F., Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity, Simon and Schuster, New York 1996.
12.
Graeber D., Wengrow D., The Dawn of Everything: A New History of Humanity, Penguin Books, London 2021.
13.
Habermas J., Teoria działania komunikacyjnego. Tom I. Racjonalność działania a racjonalność społeczna, PWN, Warszawa 1999.
14.
Hobbes T., Lewiatan, tłum. Cz. Znamierowski, Aletheia, Warszawa 2023.
15.
Klijn E.H., Koppenjan J., Governance networks in the public sector, Routledge, London 2016.
16.
Kotanidis S., Participatory budgeting: A pathway to inclusive and transparent governance, European Parliamentary Research Service (EPRS), Briefing 2024 (PE 762.412), European Parliament,
https://www.europarl.europa.eu... (18.03.2026).
17.
Maturana H.R., Varela F.J., Autopoiesis and Cognition. The Realisation of the Living, Kluwer Group: Reidel Publishing Co., Dotrecht 1980.
18.
Nash J.F., The Bargaining Problem, «Econometrica» 1950, vol. 18, nr 2.
20.
Niemeyer S., Knowledge and the Deliberative Stance in Democratic Systems: Harnessing Scepticism of the Self in Governing Global Environmental Change, [w:] J. Glückler, G. Herrigel,.
22.
North D.C., Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, Cambridge 1990.
23.
Nylen W.R., Participatory Democracy versus Elitist Democracy Lessons from Brazil, Palgrave, New York 2003.
24.
Olson M., The Logic of Collective Action: Public Goods and the Theory of Groups, Harvard University Press, Cambridge 1965, 1971.
25.
Olson M., The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation, and Social Rigidities, Yale University Press, Yale University Press, New Haven 1986.
26.
Putnam R.D., Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton University Press, Princeton 1993.
27.
Seevers R.E., The Politics of Gagging: The Effects of the Global Gag Rule on Democratic Participation and Political Advocacy in Peru, «Brooklyn Journal of International Law» 2006, vol. 3, nr 31.
28.
Soga M., Gaston K.J., Shifting baseline syndrome. Causes, consequences and implications, «Frontiers in Ecology and the Environment» 2018, vol. 16, nr 4.
29.
Sroka J., Europejskie stosunki przemysłowe w perspektywie porównawczej, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2000.
30.
Sroka J., Polityka organizacji pracodawców i przedsiębiorców, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2004.
31.
Sroka J., Tonality and Atonality: A Systemic Aspect of Patchwork Capitalism, «Warsaw Forum of Economic Sociology» 2022, vol. 13, nr 25.
32.
Sroka J., Tonalność i atonalność: systemowy aspekt kapitalizmu patchworkowego, «Warsaw Forum of Economic Sociology» 2022, vol. 13, nr 25.
33.
Sroka J., Deliberative empowered democracy – systemowa pozycja aktora i składniki rozstrzygania publicznego: próba rozszerzenia i reinterpretacji modelowej propozycji Luigiego Bobbia, «Teoria Polityki» 2023, vol. 7, nr 7,
https://ejournals.eu/czasopism... (18.03.2026).
34.
Sroka J., Korporatyzm i pluralizm jako zbiory rozmyte oraz miejsce polskiej – chwiejnej wersji dialogu społecznego w kategoryzacji europejskich stosunków przemysłowych, [w:] I. Zakrzewska, J. Gardawski (red.), Dialog społeczny – koleiny i rozdroża, Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog”, MRPiPS, Warszawa 2025,
https://cpsdialog.gov.pl/wp-co... (18.03.2026).
35.
Sroka J., Zbyt wiele, czy zbyt mało opcji? Przyczyny braku synergii w reżimie wiedzy oraz widoki na modelowanie zmian z wykorzystaniem metod współczesnego behawioralizmu publicznego, «Studia z Polityki Publicznej» 2025, vol. 2, nr 3,
https://econjournals.sgh.waw.p... (18.03.2026).
36.
Sroka J., Podgórska-Rykała J. (red.), Citizen participation in budgeting and beyond: Deliberative Practices and their Impact in Contemporary Cases, Libron, Kraków 2021,
http://libron.pl/katalog/czyta... (18.03.2026).
37.
Sroka J., Podgórska-Rykała J., Zabdyr-Jamróz M. (red.), Local governance: ideas, concepts, experiences and goals for the future, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2021,
https://rep.up.krakow.pl/xmlui... am/handle/11716/10917/PM1064--Local-governance--Podgorska-Rykala_inni%5bred%5d.pdf?sequence=1 (18.03.2026).
38.
Sroka J., Pawlica B., Podgóska-Rykała J., Bariery formuł deliberacyjnych w świetle badania praktyk budżetowania obywatelskiego w Polsce prowadzonych w okresie pandemii COVID-19, «Studia z Polityki Publicznej» 2021, vol. 8, nr 4,
https://econjournals.sgh.waw.p... (18.03.2026).
39.
Sroka J., Podgórska-Rykała J. (red.), Deliberation in the Public Policies Planning Process: Experiences and Future Challenges, Libron, Kraków 2022,
http://libron.pl/katalog/czyta... (18.03.2026).
40.
Sroka J., Pawlica B., Participatory budgeting in Dabrowa Gornicza – a research report, «MEST Journal» 2022, vol. 10, nr 2,
https://mest.meste.org/MEST_Na... (18.03.2026).
41.
Sroka J., Pawlica B., Podgóska-Rykała J., Budżetowanie obywatelskie: perspektywa formalnoprawna, społeczno-empiryczna, funkcjonalno-systemowa, [w:] R. Kmieciak, K. Walkowiak (red.), Samorząd w systemie politycznym i terytorialno-administracyjnym Polski: osiągnięcia i perspektywy rozwoju, Wyd. UAM, Poznań 2022.
42.
Sroka J., Pawlica B., Ufel W., Evolution of the civic budget in Poland – towards deliberation or plebiscite?, Libron, Kraków 2022,
http://libron.pl/katalog/czyta... (18.03.2026).
43.
Sroka J., Pawlica B., Ufel W., Participatory Budgeting in Hrubieszów, Poland, as an Example of Residents’ Sustainable Participation in Shaping Public Expenditure, «Studia z Polityki Publicznej» 2023, vol. 10, nr 1,
https://econjournals.sgh.waw.p... (18.03.2026).
44.
Sroka J., Pawlica B., Ufel W., Pozorność i abstrahowanie. W poszukiwaniu źródeł niemocy we współdecydowaniu w sprawach publicznych, Libron, Kraków 2023,
http://libron.pl/katalog/czyta... (18.03.2026).
45.
Sroka J., Pawlica B., Ufel W., Pola mocy (i niemocy) w dyskursach publicznych i współdecydowaniu. Analiza, propozycje modelowe i rekomendacje w nawiązaniu do budżetowania partycypacyjnego w Polsce, Libron, Kraków 2024,
http://libron.pl/katalog/czyta... (18.03.2026).
46.
Sroka J., Pawlica B., Czy – oraz ewentualnie na ile – Legnica obiera kurs na partycypację innowacyjną w budżetowaniu obywatelskim: merytoryczno-techniczne wparcie projektów jako pole lokalnych interakcji pomiędzy Urzędem Miejskim w Legnicy a mieszkańcami, «Samorząd Terytorialny» 2024, nr 5.
49.
Weber M., Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, PWN, Warszawa 2002.
50.
Wydra H., Thomassen B. (red.), Handbook of Political Anthropology, Edward Elgar, Cheltenham 2018.