Decentralizacja jako mechanizm odporności państwa.
Rola samorządu terytorialnego
wobec tendencji recentralizacyjnych
i sytuacji kryzysowych
1
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego
Data publikacji: 21-07-2026
Studia Politologiczne 2026;81
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
W artykule analizie poddano decentralizację jako instrument ustrojowy
wzmacniający odporność państwa w warunkach współczesnych kryzysów bezpieczeństwa.
Punktem wyjścia jest obserwowany w ostatniej dekadzie proces recentralizacji zadań
i finansów jednostek samorządu terytorialnego w Polsce oraz jego konsekwencje dla
zdolności administracji publicznej do reagowania na sytuacje kryzysowe. W oparciu
o analizę instytucjonalno-prawną regulacji prawa publicznego, literatury naukowej oraz
raportów eksperckich wskazuje się, że decentralizacja, oparta na realnej samodzielności
samorządu, stanowi istotny element systemu odporności państwa oraz warunek
efektywnego zarządzania w sytuacjach kryzysowych.
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym
REFERENCJE (27)
1.
Bendyk E., Doświadczenie sytuacji nadzwyczajnych, [w:] M. Kotras, K. Kubala, D. Sześciło (red.), Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem, Warszawa 2025.
2.
Chlipała M., Pomocniczość, decentralizacja, samodzielność jako podstawowe zasady funkcjonowania samorządu terytorialnego. Wybrane zagadnienia, «Roczniki Nauk Prawnych» 2005, t. XV, nr 2.
4.
Fundacja im. Stefana Batorego, 35 tez na 35-lecie samorządu terytorialnego, Warszawa 2025.
5.
Fundacja im. Stefana Batorego, Indeks Samorządności 2024. Bilans dekady 2014–2023, Warszawa 2024.
6.
Fundacja im. Stefana Batorego, Indeks Samorządności 2024. Pierwszy pełny rok od zmiany władzy, Warszawa 2025.
7.
Fundacja im. Stefana Batorego, Odnowa samorządności: jak przywrócić samodzielność i sprawczość polskim samorządom, Warszawa 2023.
9.
Izdebski H., Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności, Warszawa 2009.
10.
Izdebski K., Strzyżyński J., Gotowi na kryzys. Budowanie społecznej odporności, Warszawa 2024.
11.
Jakubek-Lalik J., Decentralizacja czy recentralizacja? Kilka uwag o regulacji konstytucyjnej i praktyce funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce, [w:] B. Jaworska-Dębska, E. Olejniczak-Szałowska, R. Budzisz (red.), Decentralizacja i centralizacja administracji publicznej. Współczesny wymiar w teorii i praktyce, Łódź 2019.
12.
Jakubek-Lalik J., Transition from authoritarian regime to democracy: role of local self-government. The case of Poland, «International Journal of Civil Service Reform and Practice» 2020, vol. 8, nr 2.
13.
Jakubek-Lalik J., Untangling the populist knot: administrative law and the struggle for rule of law restoration in Poland, «Balkan Social Science Review» 2025, vol. 26.
14.
Kokocińska K., Decentralizacja jako ustrojowa zasada relacji pomiędzy organami władzy publicznej, «Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny» 2016, z. 2.
15.
Korczak J., Lisowski P., Ostapski A., Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce, wyd. 1, Wrocław 2020.
16.
Kotras M., Kubala K., Sześciło D., Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem, Warszawa 2025.
17.
Kruś M., Wody Polskie – nowy podmiot w Prawie wodnym, [w:] B. Jaworska-Dębska, E. Olejniczak-Szałowska, R. Budzisz (red.), Decentralizacja i centralizacja administracji publicznej. Współczesny wymiar w teorii i praktyce, Warszawa–Łódź 2019.
18.
Ladner A., Keuffer N., Bastianen A., Baldersheim H., Hlepas N., Navarro C., Steyvers K., Swianiewicz P., Dynamics and Issues of Local Autonomy: A Comparative Study, Cheltenham–Northampton 2025.
20.
Pietrasik E., Zagrożenia dla konstytucyjnej zasady decentralizacji władzy publicznej, [w:] J. Mielczarek-Mikołajów, E. Pietrasik (red.), Dynamika zmian w samorządzie terytorialnym, Wrocław 2024.
21.
Sieklucki D., Decentralizacja – podstawowe zagadnienia teoretyczne, «Politeja» 2022, nr 2.
22.
Swianiewicz P., Samorząd jako część państwa i samorząd jako wspólnota obywateli – ile spójności, ile autonomii?, «Samorząd Terytorialny» 2015, nr 1–2.
23.
Swianiewicz P., Wzrost i regres polskiej decentralizacji (w perspektywie europejskiej), [w:] C. Trutkowski, J. Podgórska-Rykała (red.), Potrzeba zmian w samorządzie terytorialnym, Warszawa 2023.
24.
Sześciło D. (red.), Polska samorządów. Silna demokracja, skuteczne państwo, Warszawa 2019.
25.
Sześciło D., Indeks Samorządności. Centralizacja kroczy coraz śmielej, Wspólnota 3.07.2023, https://wspolnota.org.pl/news/... (23.03.2026).
26.
Sześciło D., Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej – jak zorganizować współpracę samorządu z organizacjami pozarządowymi?, Warszawa 2025, https://www.batory.org.pl/wp-c... (23.03.2026).
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
