Bourgeois Republican Contra Absolutum Dominium.
Jan Sachs and the Defense of the Commonwealth
in the Era of the Swedish Delug
1
Katedra Doktryn
Polityczno-Prawnych, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego
Дата публикации: 2026-07-21
Studia Politologiczne 2026;81
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:
СТАТЬЯ:
The article contrasts the Western European centralization process
(16th–18th centuries), where the bourgeoisie supported absolute monarchs against
feudal lords in exchange for a unified market and privileges, with Polish specificity: weak bourgeoisie (5–7% of the population) preferred decentralization, urban autonomy, and
a weak elective king, fearing wars, taxes, and mercantilism. The nobility marginalized
the burghers legally (e.g., Piotrków Sejm of 1496, 1520, 1565) and ideologically,
denying them a republican ethos. In the context of the Swedish Deluge, the analysis
focuses on Jan Sachs’s treatise (De scopo Reipublicæ Polonicæ) – a Protestant burgher
from Wschowa and Toruń city secretary – who polemicizes with Hermann Conring’s
absolutist propaganda. Sachs defends the mixed constitution (monarchy–aristocracy),
free election, noble equality, and the primacy of bonum commune over salus rei
publicae. The Commonwealth emerges as a unique republican experiment in the age
of absolutism, whose libertarian ethos attracted even non-noble burghers and dissenters.
The work demonstrates that noble dominance did not preclude a broader anti-absolutist
consensus.
PEER REVIEW INFORMATION
Article has been screened for originality
ЛИТЕРАТУРА (28)
2.
Bömelburg H.-J., Polska myśl historyczna a humanistyczna historia narodowa (1500–1700), przeł. Zdzisław Owczarek, Kraków 2011.
3.
Cyriaci Thrasymachi de Justitia armorum Suecicorum in Polonos perque ea liberata a magno periculo Germania ad Andream Nicanorem epistola, Henningus Mullerus, Helmestali 1655.
5.
Fasolt C., Past Sense. Studies in Medieval and Early Modern European History, Leiden–Boston 2014.
6.
Fijałkowski P., Wątki polskie w działalności duszpasterskiej i twórczości literackiej Walerego Herbergera, «Odrodzenie i Reformacja w Polsce» 1999, t. XLIII.
7.
Friedeburg R. von, Luther’s Legacy: The Thirty Years War and the Modern Notion of ‘State’ in the Empire, 1530s to 1790s, Cambridge 2016.
8.
Frycz Modrzewski A., O poprawie Rzeczypospolitej księgi czwore, przekł. M. Korolko, Piotrków Trybunalski 2003.
9.
Kalbarczyk A., „Mały Luter” ze Wschowy. Valerius Herberger (1562–1627) wzorem kaznodziei, «Poznańskie Studia Teologiczne» 2014, vol. 28.
10.
Kowalska-Postèn L., Przyczyny wojny szwedzko-polskiej w latach 1655–1660, w świetle historiografii szwedzkiej, «Komunikaty Instytutu Bałtyckiego», czerwiec–grudzień 1987, z. 27/28.
11.
Libera respublica – absolution dominium – rokosz, [w:] J. Czubek (red.), Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego 1606–1608, II, Kraków 1918.
12.
Mieszkowski P., Polonus iure politus mores patrios ad leges conformans, Warszawa 2023.
13.
Orzechowski S., Policya Krolestwa Polskiego na kształt Aristotelesowych Polityk wypisana i na świat dla dobra pospolitego trzema księgami wydana, Poznań 1859.
14.
Orzechowski S., Quincunx, to jest wzór Korony Polskiej na cynku wystawiony, [w:] Wybór pism, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1972.
15.
Piskorska H., Organizacja władz i kancelarii miasta Torunia do 1793 r., «Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu» 1954, z. 2.
16.
Prędka rada przed upadkiem, [w:] J. Czubek (red.), Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906.
18.
Sachs J., De scopo Reipublicæ Polonicæ, adversus Hermannum Conringium, Professorem Helmstadiensem, dissertatio qua simul status Regni Poloniæ novissime describitur, Warszawa 2024.
19.
Schober W., Fraustädter Studenten 1400–1800, [w:] Quellen und Forschungen zur Heimatkunde des Fraustädter Ländchens, Verein f. Erforschung u. Pflege d. Heimat, Fraustadt 1936.
20.
Sprugala M., Kronika Wschowy. Chronik der Stadt Fraustadt (Wschowa), Dortmund–Wijewo 2016.
21.
Starowolski S., Reformacya obyczajów polskich. Wszystkim stanom ojczyzny naszej, [w:] Pisma ks. Szymona Starowolskiego, Kraków 1859.
22.
Stobbe O., Hermann Conring, der Begründer der deutschen Rechtsgeschichte, Berlin 1870.
23.
Tyc S., Sekretarz toruński Jan Sachs partjota polski, «Tygodnik Toruński» nr 43, 25 października 1924.
25.
Willoweit D., Hermann Conring, [w:] M. Stolleis (red.), Staatsdenker der frühen Neuzeit, Munich 1995.
26.
Zaręba S., Okulary na rozchody w Koronie i z Korony, [w:] J.J. Górski, E. Lipiński (red.), Merkantylistyczna myśl ekonomiczna w Polsce XVI i XVII wieku. Wybór pism, Warszawa 1958.
27.
Zedler J.H., Grosses vollständiges Universal-Lexicon Aller Wissenschafften und Künste, Halle–Leipzig 1742.
Поделиться
Статьи по теме
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
We process personal data collected when visiting the website. The function of obtaining information about users and their behavior is carried out by voluntarily entered information in forms and saving cookies in end devices. Data, including cookies, are used to provide services, improve the user experience and to analyze the traffic in accordance with the Privacy policy. Data are also collected and processed by Google Analytics tool (more).
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
