Marek Tulliusz Cyceron a faszystowska romanità
1
Akademia Kultury
Społecznej i Medialnej w Toruniu
Data publikacji: 21-07-2026
Studia Politologiczne 2026;81
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
W doktrynie faszyzmu mit romanità zajmował ważne miejsce. Mit ten miał także
swój wymiar prawnoustrojowy związany ze swoistą reżimową interpretacją dziejów rzymskich
i wykorzystywany dla legitymizacji faszystowskiego porządku. Jak się wydaje, to właśnie
wymiar prawnoustrojowy zadecydował o miejscu i znaczeniu Cycerona w faszystowskiej
projekcji mitu romanità. Arpinata, od zawsze uchodzący za uosobienie republiki, nie mógł
cieszyć się jakąś szczególną rewerencją w systemie, którego pierwszoplanową inspiracją
było cesarstwo rzymskie. Cesarz z pełnią władzy opartej na sile stanowił dla totalitarnego
reżimu lepszy materiał do zagospodarowania i budowania pożądanych analogii, aniżeli
republika rzymska ze swą tradycją wolności, samorządem obywatelskim, poszanowaniem
dobra wspólnego i obywatelskich cnót. Pozycja ustrojowa Mussoliniego, a przy tym tak
charakterystyczna dla reżimu faszystowskiego statolatria z podporządkowaniem obywatela
państwu stały w sprzeczności z filozoficzno-polityczną refleksją Cycerona.
INFORMACJE O RECENZOWANIU
Sprawdzono w systemie antyplagiatowym
REFERENCJE (53)
1.
Appel H., Contra spem spero? Ostatnia polityczna walka Cycerona, «Res Historica» 2025, nr 59.
2.
Arthurs J., Bathing in the Spirit of Eternal Rome: The Mostra Augustea della Romanità, [w:] H. Roche, K.N. Demetriou (red.), Brill’s Companion to the Classics, Fascist Italy and Nazi Germany, Leiden–Boston 2018.
3.
Arthurs J., Excavating Modernity. The Roman Past in Fascist Italy, Ithaca–London 2012.
4.
Banach T., Res publica est res populi. Myśl polityczno-prawna Marka Tulliusza Cycerona, Łódź 2023.
5.
Battaglia F., Cicerone, [w:] Dizionario di politica (a cura del Partito Nazionale Fascista), vol. 1, Roma 1940.
6.
Biondi B., Romanità e Fascismo. Discorso inaugurale del Prof. B. Biondi, [w:] Annuario della R. Università degli studi di Catania. Anno accademico 1928–29, Catania 1929.
7.
Burno F., Spektakl i modernizacja. Miasta włoskie w okresie faszyzmu 1922–1945, Warszawa 2016.
10.
Cyceron, Pisma filozoficzne, t. 2, O państwie, O prawach, O powinnościach, O cnotach, przeł. W. Kornatowski, Warszawa 1960.
11.
Cyceron, Pisma filozoficzne, t. 3, Księgi akademickie, O najwyższym dobru i złu, Paradoksy stoickie, przeł. W. Kornatowski, Rozmowy tuskulańskie, przeł. J. Śmigaj, Warszawa 1961.
14.
De Francisci P., La costituzione augustea, [w:] Augustus: studi in occasione del bimillenario Augusteo, Roma 1938.
15.
De Francisci P., Sotto il segno di Clio: Con una lettera di Mussolini, Roma 1935.
16.
Fournier-Finocchiaro L., Poètes et précurseurs de l’Empire fasciste dans les inscriptions de la Mostra Augustea della Romanità, «Cahiers de la Méditerranée», 2020, Mythe des origines et réalités (géo)politiques: la Mostra Augustea della Romanità (1937–1938), nr 101.
17.
Galasso S., Il Palazzo di Giustizia di Milano: una Galleria d’Arte, Ordine degli Avvocati di Milano-Corte d’Appello di Milano, Milano 2015.
19.
Giardina A., Augusto tra due bimillenari, [w:] E. La Rocca (red.), Augusto, Catalogo della mostra (Roma, Scuderie del Quirinale, 18 ottobre 2013–9 febbraio 2014; Parigi, Galeries nationales du Grand Palais 19 marzo–13 luglio 2014), Milano 2013.
20.
Giardina A., The fascist myth of romanity, «Estudos Avançados» 2008, vol. 22, nr 62.
21.
Ginelli F., L’Africano Maggiore nella storiografia italiana del primo dopoguerra, «Myrtia» 2022, nr 37.
23.
Iori L., Classics Against the Regime: Thucydides, Piero Gobetti, and Fascist Italy, [w:] L. Iori, I. Matijasic (red.), Thucydides in the ‘Age of Extremes’ and Beyond. Academia and Politics, «History of Classical Scholarship», Supplementary Volume 5, Newcastle upon Tyne–Venice 2022.
24.
Kallis A., The Third Rome, 1922–1943. The Making of the Fascist Capital, Basingstoke 2014.
25.
Kuryłowicz M., Słownik terminów, zwrotów i sentencji prawniczych łacińskich oraz pochodzenia łacińskiego, Zakamycze 2002.
26.
Lamers H., Language on Display: Latin in the Material Culture of Fascist Italy, «Journal of Latin Cosmopolitanism and European Literatures» 2023, nr 8.
27.
Lanzani C., Lucio Cornelio Silla dittatore, storia di Roma negli anni 82-78 A. C. (Biblioteca della Rivista Historia del « Popolo d’Italia », n. 4), Milano 1936.
28.
Liberati A.M., La Mostra Augustea della Romanità. Come il Museo dell’Impero Romano espose se stesso, [w:] Augusto e il fascismo Studi intorno al bimillenario del 1937–1938 a cura di Massimiliano Ghilardi e Laura Mecella, Città di Castello (Pg) 2023.
31.
Marcello F., After the Fall. The Legacy of Fascism in Rome’s Architectural and Urban History, London 2024.
32.
Marcello F., Building the Image of Power: Images of Romanità in the Civic Architecture of Fascist Italy, [w:] H. Roche, K.N. Demetriou (red.), Brill’s Companion to the Classics, Fascist Italy and Nazi Germany, Leiden–Boston 2018.
33.
Marcello F., Gwynne P., Speaking from the Walls: Militarism, Education, and Romanità in Rome’s Città Universitaria (1932–35), «Journal of the Society of Architectural Historians» 2015, vol. 74, nr 3.
34.
Mazza M., Augusto in camicia nera. Storiografia e ideologia nell’era fascista, «Revista de historiografía» 2017, nr 27.
36.
Narducci E., Cicerone e i suoi interpreti. Studi sull’Opera e la Fortuna, Pisa 2004.
37.
Nelis J., Constructing Fascist Identity: Benito Mussolini and the Myth of “Romanità”, «The Classical World» 2007, vol. 100, nr 4.
38.
Nelis J., Fascist Modernity, Religion, and the Myth of Rome, [w:] H. Roche, K.N. Demetriou (red.), Brill’s Companion to the Classics, Fascist Italy and Nazi Germany, Leiden–Boston 2018.
39.
Nicgorski W., Cicero’s republicanism, [w:] J.W. Atkins, Th. Bénatouïl (red.), The Cambridge Companion to Cicero’s Philosophy, Cambridge 2022.
40.
Nicoloso P., Marcello Piacentini. Architettura e potere: una biografia, Udine 2018.
45.
Rousselot Ph., Cicero and the Age of Extremes, «The Journal of Greco-Roman Studies» 2010, vol. 42.
46.
Rousselot Ph., Cicéron face aux dictateurs, 1920–1945, [w:] F.R. Berno, G. La Bua (red.), Portraying Cicero in Literature, Culture, and Politics, Berlin–Boston 2022.
47.
Scriba F., Augustus im Schwarzhemd? Die Mostra Augustea della Romanità in Rom 1937/38, Frankfurt a. M. 1995.
48.
Stone M., A Flexible Rome: Fascism and the Cult of Romanità, [w:] C. Edwards (red.), Roman Presences: Receptions of Rome in European Culture, 1789–1945, Cambridge 1999.
50.
Tulejski T., Banach T., Oktawian August i faszystowska romanità z perspektywy prawnoustrojowej refleksji republikańskiej. Część I – Faszyzm i mit cesarstwa. («Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem», artykuł oddany do druku).
51.
Tulejski T., Banach T., Oktawian August i faszystowska romanità z perspektywy prawnoustrojowej refleksji republikańskiej. Część II – Romanità jako fundament tyranii («Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem», artykuł oddany do druku).
52.
Visser R., Fascist Doctrine and the Cult of the Romanità, «Journal of Contemporary History» 1992, vol. 27, nr 1.
53.
Zeno R., La crisi della repubblica e il fondatore dell’impero romano, Gruppo Universitario Fascista, Catania 1934.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| ISSN: | 1640-8888 |
Czasopismo naukowe «Studia Politologiczne» uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Edukacji i Nauki w ramach programu „Rozwój Czasopism Naukowych” (projekt numer RCN/SN/0713/2021/1). Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 79 607 zł. Celem projektu jest realizacja działań zmierzających do podniesienia poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich, zwiększenia wpływu Czasopisma na rozwój nauki oraz dalszego zwiększania prestiżu Czasopisma w międzynarodowym obiegu naukowym. Okres realizacji projektu wynosi 24 miesiące.
© 2006-2026 Journal hosting platform by Bentus
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
